แง่งามของความริษยา

เพื่อนรุ่นน้องคนหนึ่งเล่าให้ฟังถึงเรื่องของการถูกจ้องทำลายจากบุคคลในที่ทำงานเดียวกัน เพราะเพื่อนทำงานได้เด่นกว่า ทำให้ไม่สบอารมณ์ของผู้ร่วมงานด้วยกันและเขาผู้นั้นเล่นหมากรุกเก่งมาก เพื่อนกังวลใจแต่มั่นใจว่าจะสามารถป้องกันอันตรายจากเขาได้
เราสนทนากันถึงคนที่เล่นหมากรุกเก่งเพื่อนเห็นว่าเขาเป็นนักวางแผนทำสิ่งใดแยบยลและหาช่องมาโจมตีได้เสมอ ผมมีความเห็นว่า คนเล่นหมากรุกเก่งเป็นเพียงคนที่รู้คุณสมบัติของตัวหมากรุกทุกตัว มองเห็นพลังของการครอบคลุมตารางทางเดิน คาดการณ์เก่งและกล้าท้าทายบนเส้นทางเดินและการเล่น รอบครอบในการจัดฐานจัดกำลังสำหรับรุกหรือรับ รู้จักคู่ต่อสู้ว่างมีเส้นทางเดินอย่างไร ควบคุมพื้นที่ใดในตาราง เห็นแนวทางการเดินการโต้ตอบทำให้เขาคาดเดาได้ในแนวการเล่น รุกหรือรับ รอหรือเร่ง รู้เท่าหรือล้าหลัง ตั้งมั่นหรือลังเล เพื่อเขาจะได้จัดแนวทางของเขาให้เหมาะสม
คนเล่นหมากรุกเก่ง ในชีวิตจริงอาจไม่เก่งต่อเกมชีวิตก็ได้ ชีวิตจริงไม่ได้จำกัดอยู่ใน ตารางทางเดิน 64 ช่อง สรรพกำลังของคนและสภาพแวดล้อมมีไม่เท่ากัน ไม่ได้มีฝ่ายละ 16 ตัวที่มีแบบแผนพลังและการเดินอย่าชัดเจน กฎกติกาของการเล่นไม่ซับซ้อนเท่ากฏกติกาของชีวิต
กฏไม่ซับซ้อนเข้าใจได้ไม่ยาก เล่นได้ไม่ยาก กล้าเล่นกล้าเผชิญความพ่ายแพ้ ความแข็งแกร่งมากับประสบการณ์
กฏในชีวิตจริงซับซ้อนเข้าใจยาก เล่นได้ยาก เมื่อเล่นเผชิญกับความพ่ายแพ้บ่อยครั้งและรุนแรง ย่อมทำลายชีวิตไม่อาจสร้างประสบการณ์ได้ ถ้าไม่เล่นกับชีวิต ชีวิตย่อมไม่มีความก้าวหน้า
ชีวิตมีชะตากรรมของชีวิต ชีวิตจริงคือใจของคน เข้าใจการเกิดขึ้นของความรู้สึก อารมณ์ จัดวางการตอบสนองย่อมมีปัญญาเผชิญกับชะตากรรมของชีวิตอย่างมีความสุขใจ
เพื่อนบอกว่าคนอย่างเราไม่มีวันยอมก้มหัวให้แก่สิ่งท้าทายใดๆ ผมบอกว่าเมื่อเวลาผ่านไปความเข้าใจจะทำให้เราไม่ระบุว่ายอมหรือไม่ยอม สิ่งต่างๆย่อมเป็นไปอย่างที่มันจะเป็น บนเส้นทางที่เราได้ตอบสนองการกระทำทุกอย่างที่มีมาอย่างมี สติ เมตตา ปัญญา

---

เมื่อเรายังเด็กความต้องการทางกายก่อสัญชาติญาณให้เราดิ้นรนไขว่คว้า ร่ำร้องเรียกหา เมื่อเรารู้ความมากขึ้น ความต้องการของเราเพิ่มมากขึ้น เราสร้างอารมณ์กลัว ชอบ โกรธและหลง สะสมมากเข้าตามเวลา เมื่อสภาพแวดล้อมมากระทบเราจึงมีความรู้สึกและเกิดอารมณ์กลัว ชอบ โกรธและหลง แล้วเราตอบสนองด้วยกรอบแห่งความดีงามบนความอดทน อดจากสิ่งที่ชอบ ทนต่อสิ่งที่ไม่ชอบ
เราจะเผชิญกับสภาพแวดล้อมเหล่านั้นบ่อยครั้งหมุนวนเป็นกรรมะ ด้วยความเพ่งเพียร พินิจ พิจารณา เราจึงเข้าใจความเป็นเช่นนั้นเองของเหตุการณ์ เมื่อเวลาผ่านไปเหตุการณ์ที่หมุนวนครั้งแล้วครั้งเล่า ส่งให้เราเข้าใจและรู้ทันต่อสิ่งที่เกิดขึ้น การคาดหมายผลแห่งสภาพแวดล้อมย่อม แม่นยำ ถูกต้อง เมื่อเราถูกกระทบอีกเราจะไม่ต้องอดทนเพราะเราพ้นภาวะการอดทนแล้วด้วยความเข้าใจ
ความเข้าใจครั้งแล้วครั้งเล่าย่อมทำให้เกิดปัญญา ปัญญาแห่งการคาดการณ์ ปัญญาแห่งการรู้รอบ ปัญญาแห่งการจัดวางการตอบสนองด้วยจิตที่เป็นกุศล ทำให้เราไม่ต้องเผชิญกับกรรมะที่วนเวียนอีกต่อไป เราตัดบ่วงแห่งกรรมะด้วยปัญญา แม้จะไม่เงยหน้าท้าทาย แต่จิตที่นอบน้อมย่อมนำเราผ่านอุปสรรคทั้งปวงได้
การมุ่งป้องกันจิตริษยา ไม่ว่าด้วยความกลัว ชอบ โกรธและหลง ย่อมมีปฏิกริยาจากใจสั่นไหวโลกธาตุ มุ่งป้องกัน ทำร้ายก่อน ความเบียดเบียนย่อมอยู่บนเส้นทางชีวิต กรรมะย่อมหมุนวนให้เกิดผลร้ายต่อโลกธรรม
การจัดการกับคนริษยาโดยไม่จัดการที่ตัวเขา แต่จัดการกับความริษยาแห่งจิตเขา จะเห็นแง่งามของความริษยาที่สร้างปัญญาให้กับเราได้รู้เท่าทันความริษยานั้น ที่ทำให้เรางอกงามตามกำลังแห่งปัญญาเรา
ด้วยดวงจิตนอบน้อม
ทิพย์ พัชน์ศรี

ชีวิตที่ตกล่วงไป

วันที่ 14 มีนาคม 2550 มีเหตุการณ์สะเทือนขวัญในภาคใต้เกิดขึ้นคือการสังหารผู้โดยสารรถตู้โดยสารที่วิ่งระหว่าง อำเภอเบตง จังหวัดยะลา และอำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ผู้โดยสารถูกจ่อยิงอย่างโหดร้ายทีละคน ในการเสนอข่าวของสถานีโทรทัศน์ช่องหนึ่งเล่าถึงเหตุการณ์สะเทือนขวัญแบบเดียวกันนี้ในอดีตเมื่อปี พ.ศ. 2523 มีการปิดถนนสายยะลาเบตงแล้วให้ผู้โดยสารลงมาผู้ก่อการแยกคนไทยพุทธออกจากคนไทยมุสลิม แล้วสังหารทีละคน หนึ่งในผู้ถูกสังหารคือเจ้าหน้าที่ตำรวจตระเวณชายแดน เหตุการณ์เมื่อปี พ.ศ. 2523 ผมอยู่ห่างจากที่เกิดเหตุประมาณ 500 เมตร ที่บ้านดาเน๊าะปูเต๊ะ อำเภอบันนังสะตาจังหวัดยะลา
ช่วงนั้นเป็นช่วงที่มีเหตุการณ์ขบวนการโจรก่อการร้ายและขบวนการโจรจีน ปฏิบัติการในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้อย่างรุนแรง
เรากลับจากทำงานก่อสร้างหมู่บ้านคอกช้าง อำเภอธารโต จังหวัดยะลา ซึ่งเป็นจุดกึ่งกลางระหว่างอำเภอบันนังสะตากับอำเภอเบตง ในระยะนั้นเท่าที่จำได้น่าจะเป็นช่วงที่เรายังเดินทางไปกลับเพื่อก่อสร้างหมู่บ้านคอกช้าง เป็นพื้นที่อพยพสำหรับราษฎรในอ่างเก็บน้ำเขื่อนบางลาง เราต้องรอจนกว่าเหตุการณ์จะสงบ ซึ่งเป็นเวลาหลายชั่วโมง (การเดินทางระหว่างเขื่อนบางลางกับบ้านคอกช้างใช้เวลานานประมาณหนึ่งชั่วโมงครึ่ง )เรากลับที่พักด้วยความไม่แน่ใจในความปลอดภัยในการเดินทาง
ในวันต่อมาหลังจากนั้นได้มีการพิจารณาว่าเพื่อความปลอดภัยให้เราย้ายไปสร้างที่พักที่หมู่บ้านและจะมีหน่วยทหารไปคุ้มครอง เราต้องไปสร้างที่พักเอง ที่พักส่วนใหญ่ของเราทำด้วยไม้ไผ่ มุงด้วยสังกะสี ทำแคร่ไว้สำหรับนอน มีที่ทำอาหาร เราไปอยู่ที่หมู่บ้านคอกช้างทั้งหน่วยก่อสร้างที่มีเครื่องจักรและหน่วยซ่อมบำรุง เป็นหน่วยงานเบ็ดเสร็จเพื่อเร่งดำเนินการก่อสร้างให้แล้วเสร็จ ให้ทันการเก็บกักน้ำ เราก่อสร้างหมู่บ้านจนแล้วเสร็จและย้ายกลับมายังเขื่อนบางลางในปี พ.ศ. 2524 ตอนต้นปี
ความรุนแรงมีอยู่ตลอดตั้งแต่เราเริ่มก่อสร้างเขื่อนบางลาง ผมเดินทางไปที่จังหวัดยะลาในปี พ.ศ. 2519 ทำถนนทางเข้าเขื่อน และในปี พ.ศ. 2520 หลังจากบุกเบิกหัวงานเขื่อนบางลางแล้วเสร็จ เราเริ่มสำรวจพื้นที่เพื่อก่อสร้างหมู่บ้านจัดสรรให้แก่ราษฎรในอ่างเก็บน้ำเขื่อนบางลาง และวันที่ 20 ก.ย. 2520 ผมและคณะสำรวจได้ถูกควบคุมตัวโดยขบวนการโจรก่อการร้าย(ขจก.)
เราถูกควบคุมตัวประมาณครึ่งวันบ่าย และได้รับการปล่อยตัวออกมาประมาณหกโมงเย็นของวันนั้น โดย ขจก. ได้ยึดวิทยุติดรถของเราไป เป็นเหตุให้ หน่วยงานต้องขอเปลี่ยนคลื่นความถี่ทั้งประเทศในเวลาต่อมา
เมื่อย้อนคิดไปถึงเหตุการณ์เก่าๆ ผสมกับข่าวใหม่ของการทำร้ายกัน
ผมไม่รู้ว่าหกปีที่อยู่ก่อสร้างเขื่อนบางลางเราผ่านวันเวลามาได้อย่างไร โชค บุญวาสนา หรืออะไรทำให้เรารอดชีวิตมาได้ถึงทุกวันนี้ ผมรู้สึกยินดีในชะตากรรมที่ผ่านมาแม้วันนี้ไม่มีใครจำได้ว่าใครเป็นผู้ทำงานที่เสี่ยงอันตรายเหล่านั้นให้สำเร็จได้ เพราะถึงไม่มีผมและคณะหน่วยงานก็มีคนอีกมากมายที่จะทำในสิ่งเหล่านี้

ได้แต่ส่งแรงปรารถนาไปให้ท่านทั้งหลายได้มีความปกติสุขต่อไปด้วย

ชีวิตที่อยู่เบื้องหลัง

มีโอกาสสนทนากับเพื่อนที่ร่วมงานเฉพาะกิจด้วยกัน บนเส้นทางของชีวิตการทำงานของเราที่ทำมาเป็นเวลานานไม่ต่ำกว่า 33 ปี เราพบว่าการทำงานที่ผ่านมาเราอยู่เบื้องหลังความสำเร็จของงานหลายๆด้าน ความสำเร็จที่เราไม่ได้พูดถึงเพราะเราไม่ต้องการโอ้อวด ไม่ต้องการทวงหาบุญคุณ เมื่อเวลาผ่านไปเราเริ่มไม่แน่ใจเพืยงการทำโดยไม่พูดไม่อาจสร้างความเข้าใจได้

เราทำงานในการให้ความรู้คนในการจัดการความรู้ ทำให้เรารู้ว่าเราต้องพูด พูดในสิ่งที่ดี สิ่งที่สร้างสรร สิ่งที่สร้างเสริม สิ่งที่เป็นความเกื้อกูล สิ่งที่เป็นความจริง ความงาม ความดี ทั้งที่ผ่านมาแล้ว ที่กำลังทำอยู่และที่จะมาถึง

เมื่อก่อนผมเข้าใจว่าเราทำ ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์นั่นเพียงพอสมใจที่จะทำแล้ว ไม่ต้องโฆษณาสาธยาย เพราะมันจะส่งผลไปตามเวลา

บัดนี้ผมเข้าใจแล้ว

บางครั้งเราหว่านเมล็ดพืชลงไปในดินแล้วเรารอความงอกงามของการหยั่งราก ระบัดใบ ผลิดอก ออกผล ตามเวลาจะต้องเป็นไป แล้วเราจะได้ผลจากการรอคอยนั้น แต่ทำไมผลนั้นไม่มาถึงเราสักที เราทำต้นเหตุต้องได้รับผลตามเหตุนั้นซิ แต่เราไม่ได้รับสักที เกิดอะไรขึ้น

บัดนี้ผมเข้าใจแล้ว

จากการสนทนากับเพื่อนผู้เกื้อกูล ผมคิดใคร่ครวญแล้วพบว่า เราหว่านเมล็ดพืชแล้วเราคิดว่าหน้าที่เราเสร็จสิ้น แต่ในความเป็นจริงสิ่งที่ไม่คาดคิดเกิดขึ้นอีกมากมาย เช่น นกมาจิกกินเมล็ดพืชที่เราหว่านนั้น ลมพัดพาไปที่อื่น เราไม่ได้รดน้ำความชื้นในอากาศไม่เพียงพอจะทำให้งอกงาม และความร้อนทำให้แห้งตาย เป็นต้น มีเหตุการณ์มากมายที่เราไม่คาดคิด ไม่ได้ป้องกัน ไม่ได้ทำให้ครบกระบวนความ ทำให้ผลไม่ได้ตามที่คาดคิด

ผู้ที่มีความสำเร็จในการปลูกพืชย่อมรู้กระบวนความในการปลูกพืช เขาย่อมเตรียมก่อนปลูก ใส่ใจตั้งใจในการปลูก และดูแลบำรุงรักษาหลังปลูก ผลจากการกระทำที่มีสติอยู่กับกระบวนความต่างๆ อย่างเข้าใจด้วยประสบการณ์ นำมาสู่ความสำเร็จได้

บัดนี้ผมเข้าใจแล้ว

การที่เราทำเหมือนการหว่านเมล็ดพืช การที่เราพูดถึงเหมือนเรารดน้ำพรวนดินดูแลบำรุงรักษา อย่างใส่ใจด้วยความตั้งใจทำให้ดีที่สุดผลจึงเกิดขึ้นเป็นความงอกงาม และที่จริงเราไม่ได้อยู่เบื้องหลัง เราคือผู้ทำที่แท้จริง

บัดนี้ผมเข้าใจแล้ว

สิ่งที่ผ่านมาเราทำได้ดีแล้ว แต่ละขณะที่เรามีผู้นำที่ให้โอกาสเราทำ หากผู้นำเป็นผู้บำรุงรักษาหลังการปลูกท่านย่อมเป็นผู้เก็บเกี่ยวผลแห่งการปลูกนั้นไม่ใช่ผู้หว่านเมล็ดพันธุ์ หากผู้นำที่เกื้อกูลย่อมแบ่งผลที่เก็บเกี่ยวได้ให้กับผู้ปลูกบ้าง

ดังนั้นผมและเพื่อนไม่ใช่ผู้อยู่เบื้องหลัง เราอยู่ข้างหน้า ทำและทำ ผู้อื่นต่างหากที่อยู่เบื้องหลังหากแต่เป็นเบื้องหลังที่เก็บเกี่ยวผลได้ด้วยความอดทนและฝีมือของเขาเอง

คนเราถนัดกันคนละอย่าง บางคนทำงานด้วยชีวิตที่อยู่เบื้องหลังครับ